Imperium asyryjskie (ok. 1200-612 p.n.e.)

W II połowie II tysiąclecia p.n.e. stopniowo całą Mezopotamię podbili Asyryjczycy, semicki lud z północnej Mezopotamii, których państwo początkowo znajdowało się nad górnym biegiem Tygrysu, wokół miasta Assur. W szczytowym okresie (VIII-VII wiek) imperium asyryjskie obejmowało ogromny obszar od Morza Śródziemnego po Zatokę Perską.

System polityczno-społeczny

Asyria była państwem zmilitaryzowanym, w którym armia była najważniejszą zhierarchizowaną strukturą. Na jej czele stał król, którego głównym zadaniem było prowadzenie wojen ku chwale boga Assura i imperium asyryjskiego. Obowiązująca ideologia państwowa opierała się na założeniu, że władca powinien co roku osobiście poprowadzić armię do boju. W kalendarzu asyryjskim lata panowania identyfikowano z poszczególnymi kampaniami wojennymi.

Poniżej króla znajdowała się piramida stanowisk oficerskich. Ci najwyższej rangi pełnili również funkcje gubernatorów prowincji. Na przykład, głównodowodzący armii był jednocześnie gubernatorem strategicznej prowincji, która obejmowała północną Syrię. Początkowo generałowie wywodzili się z najznamienitszych rodów asyryjskich, jednak od połowy VIII wieku p.n.e. zostali zastąpieni eunuchami mianowanymi przez króla. W ten sposób władcy asyryjscy ograniczyli wpływy arystokracji rodowej.

Armia i taktyka walki

W pierwszym okresie istnienia imperium asyryjskiego kampanie wojenne były prowadzone tylko latem, po zbiorach, gdy rolników można było zaciągnąć do armii. Nie bez znaczenia był również fakt, że o tej porze roku przełęcze górskie były otwarte i stosunkowo łatwo można było forsować rzeki. W drugim okresie utworzono stałą zawodową armię, która mogła walczyć o każdej porze roku.

Asyryjczycy byli w stanie wystawić kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy. Na przykład w r. 853 p.n.e. w bitwie pod Karkar, w której Asyryjczycy pokonali koalicję syryjsko-izraelsko-fenicką, obie strony wystawiły po ok. 50 tys. żołnierzy.

Atutem armii asyryjskiej była ciężkozbrojna piechota i rydwany bojowe. Asyryjczycy nie posiadali natomiast własnej floty, dlatego wynajmowali okręty fenickie wraz z załogami do walk na Morzu Śródziemnym i w rejonie Zatoki Perskiej. Z obcoplemieńców utworzono specjalne siły szybkiego reagowania, które w krótkim czasie mogły być przerzucone w dowolny rejon imperium.

Asyryjczycy starali się unikać wielkich bitew na otwartym polu, uważając, że powodują one zbyt wysokie straty. Powszechnie stosowana taktyka polegała na terroryzowaniu wroga, by zmusić go do poddania się. Armia asyryjska wkraczała na obce terytorium i zajmowała miasta i wsie stanowiące łatwy cel. Ich mieszkańców torturowano, gwałcono, a w końcu zabijano i ćwiartowano, wystawiając następnie na widok publiczny. Domy palono, ziemię uprawną pokrywano solą, sady wycinano. Efekt psychologiczny takich działań powodował, że przeciwnicy często poddawali się bez dalszej walki.

Podporządkowane ludy musiały płacić Asyryjczykom coroczny trybut, w skład którego wchodziły wyroby bądź surowce charakterystyczne dla danego terenu. Na przykład Fenicjanie musieli dostarczać tkaniny farbowane barwnikiem purpury oraz drzewo cedrowe, a mieszkańcy zachodnioirańskich gór Zagros – konie.